Een interactieve gids door het Nederlandse (en Europese) zorg-ICT-landschap: het Nictiz-lagenmodel, de belangrijkste wetgeving (Wegiz, EHDS), de standaarden waarmee gegevens worden uitgewisseld (zibs, FHIR, openEHR, CumuluZ) en de landelijke architectuur en voorzieningen (Twiin, MedMij, LSP, Mitz). Kies hieronder een onderwerp.
Voor interoperabiliteit tussen zorgorganisaties moeten op vijf niveaus afspraken worden gemaakt — elk met eigen actoren, begrippen en standaarden. Twee kolommen (wet- en regelgeving en beveiliging) gelden op élke laag. Klik op een laag of kolom voor details.
Twee wetten bepalen momenteel de koers van gegevensuitwisseling in de zorg: de Nederlandse Wegiz (sinds 2023) en de Europese EHDS (sinds 2025). Ze groeien naar elkaar toe, maar Europese regelgeving krijgt voorrang.
Van kracht sinds 1 juli 2023. Het is een kaderwet: ze bepaalt niet wat er wordt uitgewisseld, maar verplicht dát het — waar afgesproken — elektronisch gebeurt, en hoe (taal & techniek).
EU-Verordening 2025/327, in werking sinds 26 maart 2025. Regelt grensoverschrijdende uitwisseling van gezondheidsgegevens én hergebruik voor onderzoek/beleid. Nederland moet uiterlijk 2031 volledig voldoen.
De Meerjarenagenda Wegiz bepaalt welke gegevensuitwisselingen als eerste verplicht elektronisch én gestandaardiseerd moeten verlopen:
Primair gebruik (directe zorgverlening): burgers krijgen het recht hun elektronische gezondheidsgegevens gratis in te zien, te downloaden en te delen met een zorgverlener — ook in een ander EU-land. De technische ruggengraat hiervoor is MyHealth@EU. Vanaf maart 2029 moeten patiëntsamenvatting en e-recept EU-breed uitwisselbaar zijn; beeldvorming, labresultaten en ontslagbrieven volgen vanaf 2031.
Secundair gebruik (onderzoek, innovatie, beleid): toegang tot gezondheidsdata voor onderzoek wordt een recht in plaats van een gunst, via een Health Data Access Body (HDAB).
Nieuwe instanties: de Autoriteit voor Digitale Gezondheid (ADG) houdt toezicht; HDAB verleent toegang voor secundair gebruik. EPD-leveranciers worden EHDS-conform via zelfbeoordeling (de Wegiz-derdencertificering verdwijnt).
Onderzoek van Nictiz (fit-gap analyse) laat veel overlap zien tussen Wegiz-uitwisselingen en de EHDS-categorieën — bijvoorbeeld voldoet de BgZ MSZ al goeddeels aan de Europese patiëntsamenvatting. Waar verschillen bestaan, stemt Nederland met andere lidstaten af.
Praktisch betekent dit: Wegiz-trajecten blijven tot 2029 onverkort van kracht en vormen de opstap naar de EHDS. VWS gebruikt de geprioriteerde EHDS-categorieën als basis voor nieuw beleid; nationale Wegiz-doelen vullen dit aan waar relevant. Bij strijdigheid heeft de Europese verordening voorrang.
Eén zorgconcept (bijvoorbeeld "bloeddruk" of "medicatie") doorloopt meerdere lagen voordat het daadwerkelijk tussen systemen uitgewisseld wordt. Dit schema laat zien hoe de belangrijkste standaarden zich tot elkaar verhouden.
Een zorginformatiebouwsteen (zib) legt vast wat er over een zorgconcept wordt geregistreerd: welke gegevenselementen, datatypes, kardinaliteit en codestelsels (vooral SNOMED CT en LOINC). Zib's zijn technologie-onafhankelijk — ze beschrijven de informatielaag, niet de techniek.
Door use-case-specifieke informatiestandaarden (zoals de BgZ of eOverdracht) op te bouwen uit dezelfde zib's, worden concepten als "medicatie" of "allergie" overal op dezelfde manier gedefinieerd — de basis voor semantische interoperabiliteit.
FHIR (Fast Healthcare Interoperability Resources) is de actuele HL7-standaard voor gegevensuitwisseling via API's/koppelvlakken — opgebouwd uit "resources" (Patient, Observation, MedicationRequest, ...). Nictiz onderhoudt een FHIR R4 Implementation Guide met Nederlandse profielen die de zib's representeren.
Vrijwel elk FHIR-profiel is direct gemapt op één of meerdere zib's (bv. het profiel "Patiënt" mapt op 6 zib's: Patient, BurgerlijkeStaat, Contactpersoon, Zorgverlener, Nationaliteit, Betaler). MedMij-standaarden voor PGO's zijn vanaf het begin op deze FHIR-profielen gebaseerd.
CDA (Clinical Document Architecture) is de oudere HL7v3-standaard voor het uitwisselen van complete documenten (verwijsbrieven, ontslagbrieven, samenvattingen) — naast losse gestructureerde data (FHIR) blijft documentuitwisseling belangrijk, denk aan patiëntbrieven, notities, beelden en video's.
Nictiz adviseert om binnen het stelsel van informatiestandaarden niet meer dan twee "baselineversies" van generieke standaarden toe te staan (een huidige en een toekomstige), met migratiepaden voor uitfasering — relevant voor de overgang van CDA naar FHIR.
openEHR is een internationaal open standaard/architectuur voor het vastleggen (verwerken) van klinische data via "archetypes" en templates — vergelijkbaar in doel met zib's, maar met een andere technische aanpak en herkomst.
Nictiz hanteert een "specificatie-canvas" waarin standaarden worden uitgezet op twee assen: uitwisseling versus verwerking (vastlegging), en zorginhoudelijk versus technisch. Zib's/FHIR/CDA zitten vooral aan de uitwisselingskant; openEHR vooral aan de verwerkingskant — bij sommige EPD's en regionale projecten wordt openEHR als onderliggend datamodel gebruikt, met FHIR als uitwisselformaat ernaartoe.
CumuluZ is een initiatief/discussierichting die voortbouwt op het Nictiz-canvas en de vraag stelt hoe zib's, FHIR en openEHR zich tot elkaar verhouden — en of (delen van) deze werelden samengebracht kunnen worden tot een consistenter informatiemodel voor de hele sector, in lijn met de EHDS-ambities.
Het is nog geen vastgestelde standaard, maar een richting die laat zien dat de discussie over "één taal voor zorgdata" volop in ontwikkeling is — relevant voor iedereen die nu architectuurkeuzes maakt met een blik op 2030+.
Sinds de Nationale Visie en Strategie (NVS, 2023) werkt Nederland toe naar één samenhangend Gezondheidsinformatiestelsel (GIS). Dat moet een lappendeken van losse afsprakenstelsels en voorzieningen vervangen door een herkenbare, landelijke structuur.
De GIS-architectuur (voorheen "doelarchitectuur") beschrijft principes, bouwstenen en hun samenhang, en wordt gefaseerd gerealiseerd:
Het Landelijk Schakelpunt ontsluit gegevens bij waarneming/spoed. Ontwikkelt zich tot een open stelsel van gemeenschappelijke diensten en wordt gekoppeld aan Twiin en MedMij.
Het afsprakenstelsel waarmee burgers via een PGO (Persoonlijke Gezondheidsomgeving) hun gegevens bij zorgaanbieders kunnen ophalen — gebaseerd op FHIR-profielen die direct uit de zib's zijn afgeleid.
De landelijke onlinetoestemmingsvoorziening: hiermee geven patiënten zelf aan welke zorgverleners hun gegevens (bv. via het LSP) mogen opvragen. Sinds 2024/2025 in landelijke uitrol, GGZ als koploper.
Een open-source technische vertrouwensinfrastructuur waarmee softwareapplicaties in de zorg elkaar veilig kunnen identificeren en autoriseren — bouwsteen onder verschillende afsprakenstelsels.
Een afsprakenstelsel (van ZN, RSO Nederland en VZVZ) dat op alle vijf lagen van het Nictiz-model afspraken vastlegt voor regionale/landelijke gegevensuitwisseling. Door VWS aangewezen als basis voor het Landelijk Vertrouwensstelsel.
VWS is "stelselhouder" met doorzettingsmacht en is financier. Nictiz is "stelselbeheerder": bewaakt de samenhang en adviseert bij afwijkingen. Twiin blijft verantwoordelijk voor uitvoering/operationalisering van de afspraken binnen het landelijke kader.